Kiedy pisać akcent w hiszpańskim?

Dyftongi i tryftongi (hiszp. diptongos, triptongos) to pary lub trójki samogłosek występujących koło siebie i wymawianych cięgiem, czyli należących do jednej sylaby. Dyftongów i tryftongów nie rozdzielamy przy podziale na sylaby. 

Dyftongi powstają z par:

a) samogłoski otwartej (a, e, o) z zamkniętą (i, u)

b) dwóch różnych samogłosek zamkniętych (i, u).

(Swoją drogą, te nazwy pochodzą od stopnia otwarcia ust przy wymowie samogłoski. Przy a, e, o otwieramy usta szeroko, więc są to samogłoski otwarte. Przy i, u otwieramy je mniej, więc są zamknięte.

Możliwe dyftongi to: ai, au, ei, eu, oi, ou, iu  (i te same w odwrotnych kolejnościach, czyli: ia, ua, ie, itd.)

Jeśli dyftong wymaga zapisania akcentu (zgodnie z poznanymi przed chwilą zasadami akcentowania 4 grup), to będzie on przypadał: 

• na samogłosce otwartej w parach otwarta-zamknięta (np. ái, iá, éi, ié, itd.)

• na drugiej w kolejności samogłosce zamkniętej w parach ui i iu (uí, iú). 

Słowa zawierające dyftongi to np. bien (bien, monosylaba), aire (ai-re), cuidar (cui–dar), continuo (con-ti-nuo). 

Tryftongi to zbitki 3 samogłosek: zamknięta-otwarta-zamknięta, a więc możliwe tryftongi to: iai, iei, ioi, uau, ueu, uou, uai, uei, uoi (i tak samo w odwrotnej kolejności.) 

Tryftong mamy na przykład w słowie estudiáis. Samogłoski iai tworzą tryftong, który należy wymówić cięgiem jako /jaj/.

Jeśli tryptong wymaga akcentu graficznego, stawiamy go zawsze na samogłosce otwartej, czyli środkowej: (a/e/o).

Słowa zawierające tryftongi: estudiáis (es-tu-diais), limpiéis (lim-pieis), Uruguay (u-ru-guai).

Jak pisałam wyżej, akcentowanie dyftongów i tryptongów jest zgodne z ogólnymi zasadami akcentowania. Słowo estudiáis napiszemy z akcentem, bo jest to aguda zakończona na s. Natomiast w słowie fieis (czyt. /fijejs/) nie zaznaczamy graficznie akcentu, ponieważ jest to monosylaba, a te nie mają akcentów (z wyjątkiem wspominanych wcześniej akcentów diakrytycznych).

Pamiętaj też, że litera y w słowach, w których występuje na końcu, wymawia się jako i (np. buey czyt. /buei /, muy czyt. /mui /), więc traktujemy są  jako samogłoskę zamkniętą, tak samo jak i. Dlatego literka y również może być częścią dyftongu lub tryptongu (Uruguay). Jeżeli między samogłoskami występuje nieme h to taka zbitka nadal tworzy dyftong lub tryftong.

Rozziew (hiszp. hiato) to występujące obok siebie samogłoski, które nie tworzą dyftongu, wymawiane są oddzielnie i co za tym idzie, należą do różnych sylab.

Hiato tworzą pary:

a) dwóch samogłosek otwartych: ae, ao, eo (też w odwrotnych kolejnościach). Przykłady: boa (bo-a), poeta (po-e-ta)

b) samogłoski zamkniętej akcentowanej graficznie (czyli tonalnej: í, ú) z samogłoską otwartą nietonalną (a, e, o): (aí, eí, oí, aú, eú, oú i w odwrotnej kolejności). Przykłady: María (ma-ri-a), Raúl (ra-ul), bahía (ba-i-a), país (pa-is)

c) dwóch identycznych samogłosek (ii, ee, uu, aa, oo) Przykłady: diita (di-i-ta, zdrobnienie od día), coordinación (co-or-di-na-ción).

Samogłoski tworzące hiato należą zawsze do dwóch różnych sylab.

W przypadku b), czyli kiedy parę tworzy samogłoska tonalna zamknięta z nietonalną otwartą, zawsze piszemy akcent, który umieszczamy na samogłosce zamkniętej, niezależnie od zasad ortograficznych i podziału na sylaby.

Dlatego akcent mają takie słowa jak: baúl (ba-ul), María (ma-ri-a), búho (bu-o), continúo (con-ti-nu-o).

Pozostałe rodzaje rozziewów (opisane w punktach a) i c)) mają akcenty graficzne zgodne z ogólnymi zasadami. 

Podsumowując: słowo fía (czyt. /fija/) piszemy z akcentem, bo: fi-a, przez akcentowanie i (w mowie) mamy tu rozziew, czyli powstają dwie sylaby. I odwrotnie, widząc akcent nad i w fía, wiemy, że mamy do czynienia z rozziewem, a zatem przeczytamy je jako /fija/.

Słowo fiar (czyt. /fiar/)  natomiast zawiera dyftong, bo i nie jest tu akcentowane (w mowie) i przez to tworzy monosylabę, a jak wiemy, monosylaby nie posiadają akcentów graficznych. I odwrotnie, widząc słowo fiar zapisane bez akcentów wiemy, że mamy do czynienia z dyftongiem, więc nie akcentujemy literki i.